بی کربنات سدیم

جهان شیمی 
  بازدید : 8
سه شنبه 22 آذر 1401 زمان : 19:36 


1
2
3
4
5

بی کربنات سدیم یا سدیم هیدروژن کربنات که به طور عامیانه در گرید خوراکی به نام جوش شیرین معروف است، نمکی معدنی و متشکل از یون های سدیم مثبت و بی کربنات منفی است. جوش شیرین ترکیبی به صورت بلوری و به رنگ سفید بوده و بیشتر مواقع فروش آن به صورت پودری و با دانه بندی ریز است. مزه جوش شیرین شور و خاصیت آن قلیایی است. Bicarbonate of Soda را به صورت ترکیبات معدنی می توان در چشمه های آب شور و چشمه های معدنی مشاهده کرد. یکی از کانی های حاوی این نمک، ناکولیت است.

بی کربنات سدیم جذب کننده رطوبت بوده و یک ماده بوگیر محسوب می شود. این ماده در دمای 50 درجه سانتی گراد، دی اکسید کربن آزاد می کند با بالا رفتن دما تجزیه می شود. در اثر تجزیه بی کربنات سدیم با قرارگیری در مقابل رطوبت، دی اکسید کربن، کربنات سدیم و آب تولید می شود. وقتی دما تا 100 درجه سانتی گراد بالا رود، تجزیه بی کربنات سدیم به طور کامل انجام می شود.

ویژگی های بی کربنات سدیم

از خواص و ویژگی های Bicarbonate of Soda که منجر به کاربردهای گسترده آن شده است می توان به موارد زیر اشاره کرد.

این نمک متراکم بوده و می تواند در مقادیر بسیار محدود تاثیرگذار و قابل استفاده باشد. بی کربنات سدیم در دسترس بوده و می تواند به عنوان منبعی از بی کربنات برای رسوب دادن کلسیم و کم کردن میزان PH به کار برده شود. بی کربنات سدیم بی خطر بوده و در هوای خشک و دمای معولی اتاق، قابل نگهداری است. اما همان طور که در بالا گفته شد، اگر کمی رطوبت باشد، Bicarbonate of Soda به آهستگی شروع به تجزیه و تولید دی اکسید کربن می کند.

این نمک نباید در برابر اسیدها (به خصوص اسید هیدروکلریک و اسید سولفوریک)، فرمالدهید و مونو آمونیوم فسفات قرار گیرد.

تولید بی کربنات سدیم

در صنعت، Bicarbonate of Soda را از کربنات سدیم تولید می کنند. بدین ترتیب که ابتدا سنگ معدن ترونا در آب حل شده و تیمار آن با کمک گاز دی اکسید کربن انجام می شود. در این فرایند، رسوب بی کربنات سدیم حاصل می شود.

همچنین بی کربنات سدیم را از فرایند سلوی به صورت یک ترکیب واسطه ای به دست می آورند. در این فرایند، کلرید سدیم، گاز آمونیاک و دی اکسید کربن با هم واکنش می دهند. بی کربنات سدیم تولید شده در این روش، دارای درصد خلوص 75 است.

روش دیگر تهیه بی کربنات سدیم، واکنش دادن دی اکسید کربن با محلول آبی هیدروکسید سدیم است.

سدیم بی کربنات به صورت طبیعی در معادن بوده و با استخراج به دست می آید. برای استخراج تجاری این نمک از روش های استخراج زیرزمینی مانند استخراج گودال، استخراج طولی و حفر درام استفاده می شود.

بی کربنات سدیم در صنایع غذایی

در صنایع غذایی، بی کربنات سدیم به عنوان یک مخمر به کار برده شده و به این ترکیبات حجم می دهد. اما این ترکیب همراه با یک ماده اسیدی کننده مانند شیر، عسل، شکر قهوه ای و یا آبلیمو به کار می رود. زیرا در این شرایط است که گاز دی اکسید کربن تولید کرده و باعث پف کردن محصولات می شود. وقتی خمیر داخل فر قرار می گیرد، جباب های گاز تولید شده منبسط شده و کیک یا نان نرم و سبکی حاصل می شود.

از Bicarbonate of Soda برای تنظیم میزان PH محلول به عنوان یک بافر استفاده می شود. در ترکیب رشته فرنگی آماده پخت، نوشیدنی های انرژی زا و قهوه یا چای آماده، این ماده به کار برده می شود. چون مانع ایجاد محیط اسیدی شده و از رشد باکتری ها جلوگیری می کند.

بی کربنات سدیم در صنعت

زمانی که در بدن انسان میزان PH کم شده و محیط اسیدی بیش از حد ایجاد شد، از آمپول بی کربنات سدیم استفاده می شود. برای درمان بیماری هایی مانند سوزش معده، سنگ های کلیوی، بالا رفتن میزان اسید اوریک و اسیدوز متابولک از جوش شیرین استفاده می شود.

جوش شیرین ماده ای موثر در تمیز کردن دندان ها و لثه ها بوده و با از بین بردن پلاک دندان ها باعث سفید شدن آن ها می شود.

جوش شیرین به عنوان افزودنی به خوراک دام ها اضافه می شود. در صنعت چرم، رنگرزی پشم و ابریشم، صنعت پلاستیک و پلیمرهای پیچیده به عنوان تصفیه کننده و کاتالیزور، بی کربنات سدیم کاربرد دارد. جوش شیرین به عنوان ماده اولیه در گل حفاری استفاده می شود.